phong tục
Xin chữ đầu năm
Trong bài này
- Ngoại ơi! Sao ngoài kia có mấy ông ngồi bên tờ giấy đỏ, cầm cây bút lông to to chấm mực viết một chữ thiệt lớn vậy ngoại?
- Dạ, mà người ta tới xin chữ chi vậy ngoại? Chữ thì ở trường có đầy mà.
- Mà ngoại nói “hồi xưa” hoài. Trên ti-vi con thấy cả một dãy ông đồ ngồi ngoài đường, vậy là bây giờ còn nhiều lắm đó ngoại.
- Tết này ngoại dắt con đi xin một chữ nha ngoại! Mà treo lên rồi có linh không ngoại?
Trong bài này
- Ngoại ơi! Sao ngoài kia có mấy ông ngồi bên tờ giấy đỏ, cầm cây bút lông to to chấm mực viết một chữ thiệt lớn vậy ngoại?
- Dạ, mà người ta tới xin chữ chi vậy ngoại? Chữ thì ở trường có đầy mà.
- Mà ngoại nói “hồi xưa” hoài. Trên ti-vi con thấy cả một dãy ông đồ ngồi ngoài đường, vậy là bây giờ còn nhiều lắm đó ngoại.
- Tết này ngoại dắt con đi xin một chữ nha ngoại! Mà treo lên rồi có linh không ngoại?
Gần Tết, ông đồ trải giấy đỏ ra hè phố, người ta tới xin một chữ đem về treo, chữ hợp với điều mình đang mong. Tục này sinh từ tính quý chữ, kính thầy, xin chữ là xin luôn cái đức, cái tài của người viết. Mất đi một thời, nay tục này sống lại khắp nơi, không riêng ngoài Bắc.
Ngoại kể
— Ngoại ơi! Sao ngoài kia có mấy ông ngồi bên tờ giấy đỏ, cầm cây bút lông to to chấm mực viết một chữ thiệt lớn vậy ngoại?
Đó là ông đồ. Hình ông đồ già bên nghiên mực với tờ giấy đỏ đã có từ lâu, có người làm thơ về ông nữa, bài “Ông đồ” của ông Vũ Đình Liên đó. Năm nào gần Tết ông đồ cũng ngồi lại chỗ cũ, như người đợi ai về.
— Dạ, mà người ta tới xin chữ chi vậy ngoại? Chữ thì ở trường có đầy mà.
Chữ ở trường là chữ để học. Chữ xin đầu năm là chữ để treo trong nhà, con à. Người ta tìm tới ông đồ, thầy đồ, là người hay chữ, giỏi chữ, xin ông viết cho một chữ, đem về treo lên tường, vừa cho đẹp nhà, vừa như một món quà cho cái lòng mình.
Người ta nói tục này có từ cái tính ham học, quý chữ nghĩa, kính thầy của người mình. Xin chữ không phải chỉ xin mấy nét mực. Người xưa nói xin chữ là xin luôn cái đức, cái tài của người viết chữ đó. Bởi vậy mới gọi là “xin”, không gọi là “mua”, dù có đưa tiền.
Còn xin chữ nào thì mỗi người xin một chữ hợp với điều mình đang mong. Ông đồ viết trên giấy đỏ hay giấy vàng, tờ nào thường có một chữ thôi. Chữ hay được xin nhứt là Phúc, Lộc, Thọ, An, Tài, Tâm, Đức. Người ta xin vì mong trong nhà có phước, có đủ ăn, ông bà sống lâu, lòng mình yên.
Học trò, mấy đứa sắp đi thi, hay xin chữ Đăng khoa, Đỗ đạt, là mong thi đậu. Người buôn bán xin Phát, Thịnh, Thành. Con cháu thì xin chữ Hiếu, chữ Thọ đem về biếu ông bà. Chữ Thọ là mong ông bà ở với mình lâu lâu.
Mà hay là vầy. Ông đồ không viết xong rồi đưa. Ông vừa viết vừa giảng cho người xin nghe chữ đó nghĩa gì. Nên đem chữ về là đem về luôn một câu chuyện nhỏ.
— Mà ngoại nói “hồi xưa” hoài. Trên ti-vi con thấy cả một dãy ông đồ ngồi ngoài đường, vậy là bây giờ còn nhiều lắm đó ngoại.
Có một khoảng dài tục này gần như mất, con. Người ta ít xin, ông đồ cũng thưa. Rồi nó sống lại, mà sống lại mạnh. Thành phố nào cũng có “phố ông đồ”, mấy ông ngồi thành dãy ngoài vỉa hè, giấy đỏ trải dài. Ngoài Hà Nội có Hội chữ Xuân ở Văn Miếu – Quốc Tử Giám, là chỗ trường học xưa nhứt của nước mình, nên xin chữ ở đó người ta thấy đúng chỗ. Báo trong Nam, miền Trung, như Đồng Tháp, Quảng Ngãi, cũng kể về ông đồ đương thời, nghĩa là không riêng ngoài Bắc. Mà không phải nhà nào cũng có nếp này. Có nhà năm nào cũng đi xin, có nhà chưa từng, cũng chẳng sao.
Hồi xưa chữ ông đồ viết là chữ Hán, chữ Nôm. Nay người ta xin cả chữ Quốc ngữ, chữ a b c mình đang học, nhưng viết theo lối thư pháp, uốn lượn như vẽ. Chữ nào thì cũng được, người ta nói vậy. Cái người ta coi trọng là nghĩa của chữ, và cái lòng của người xin với người cho.
— Tết này ngoại dắt con đi xin một chữ nha ngoại! Mà treo lên rồi có linh không ngoại?
Ừ, đi. Mà linh hay không thì ngoại không biết. Ngoại chỉ biết nhà nào treo chữ An là nhà đó có người đang mong ai về bình an. Đọc cái chữ là biết nhà đó năm nay mong cái gì.
Chữ hay xin và ý nghĩa là nếp phổ biến theo các báo dẫn cuối bài; nhà bạn có xin chữ không, xin chữ gì — kể cho chúng tôi nghe.
Nguồn tham khảo (2)
- Báo Sức khỏe & Đời sống, VOV2, Báo Quảng Ngãi, Báo Đồng Tháp (các ông đồ đương thời)
- 'Xin chữ - nét đẹp văn hóa không thể thiếu trong ngày đầu Xuân' — TTXVN, đăng Báo Văn Hóa, 25/01/2020 (phố ông đồ, Hội chữ Xuân thường niên ở Văn Miếu – Quốc Tử Giám)
© Bài thơ 'Ông đồ' (Vũ Đình Liên) chỉ NHẮC TÊN, KHÔNG trích câu — tác giả mất 1996, còn bản quyền.
Nhà bạn làm khác? Thấy chỗ sai?
Không có một Tết "đúng" — mỗi nhà một nếp. Gửi cho chúng tôi, chúng tôi sẽ thêm vào bài và ghi tên bạn nếu bạn muốn.
Gửi góp ýBài này được tự do sao chép và chia sẻ, chỉ cần ghi nguồn tetholiday.com. · Về giấy phép