phong tục · theo vùng

Cúng tổ tiên ngày Tết — mời ông bà về ăn Tết

Ba ngày Tết, người Việt dọn mâm cơm lên bàn thờ, thắp nhang mời ông bà tổ tiên về ăn Tết với con cháu. Chiều ba mươi rước, mồng Ba tiễn, có nhà sớm hay muộn hơn. Mâm cao hay mâm chay, nấu lấy hay đặt sẵn, mỗi nhà một nếp. Cái chung là ý: Tết sum vầy thì phải đủ cả người đã khuất.

Ngoại kể

— Ngoại ơi! Cơm dọn rồi mà sao chưa ai ăn hết vậy ngoại?

Khoan đã con. Mâm này dọn lên bàn thờ trước, mời ông bà ăn trước. Ông bà đây là ông cố bà cố, là mấy người trong nhà mình đã mất. Người mình tin ngày Tết ông bà về ăn Tết với con cháu. Nhà có khách quý thì mời khách trước, phải không. Đợi nhang tàn rồi cả nhà mới dọn xuống ăn.

Có ông nghiên cứu chuyện làng xã nói vầy, Tết như cây cầu nối người sống với người đã khuất, để con cháu với ông bà được sum họp. Ngoại thấy nói vậy là trúng. Tết là lúc người đi xa về. Mà đã về đủ thì phải có ông bà nữa, thiếu ông bà sao gọi là đủ.

— Vậy ông bà về từ bữa nào, rồi ở tới bữa nào vậy ngoại?

Nhiều nhà tính vầy. Sau hăm ba tháng Chạp con cháu đi tảo mộ, dọn chỗ ông bà nằm cho sạch, thắp nhang mời ông bà về. Chiều ba mươi dọn mâm cơm tất niên, là rước ông bà vô nhà. Rồi tối giao thừa cúng, sáng mồng Một cúng, mấy ngày Tết bữa nào trên bàn thờ cũng có cơm. Tới mồng Ba thì làm mâm cơm tiễn ông bà đi, người ta kêu là hoá vàng. Có nhà tiễn mồng Hai, có nhà mồng Bốn, có nhà để tới mồng Bảy.

Mà đâu phải nơi nào cũng y vậy. Ông nghiên cứu đó kể ở quê ổng, mâm cúng chính là lúc rạng sáng mồng Một chứ không phải lúc giao thừa. Trời chưa sáng người lớn đã kêu con nít dậy, lo cho kịp mâm cơm ông bà.

— Dạ ngoại, mâm cúng ông bà thì phải có món gì ngoại?

Không có chữ “phải” đâu con. Nhà có gì ngon nhứt thì dâng cái đó. Ngoài Bắc mâm cỗ hay có bánh chưng, giò lụa, nem rán, gà luộc, canh măng, dưa hành. Trong mình thì nồi thịt kho, tô canh khổ qua, đòn bánh tét. Có nhà cúng chay. Mấy cái bánh nhỏ gói riêng cho con nít cũng vậy, cúng ông bà rồi mới được ăn.

Bây giờ nhiều nhà hai vợ chồng đi làm tới sát Tết, nhà chung cư bếp nhỏ, nên đặt mâm cỗ nấu sẵn. Có người nói tự tay nấu mới trọn lòng. Có người nói đặt cũng được, miễn lòng mình thiệt và cả nhà được ngồi với nhau. Ngoại không phân xử chuyện đó. Ngoại chỉ nghĩ ông bà nào mà đi chê cơm con cháu.

Còn khấn sao, cúng giờ nào thì mỗi nhà mỗi khác, ngoại không bày. Nhà mình sao thì con coi người lớn làm rồi lớn lên con biết.

— Con bưng chén lên bàn thờ phụ ngoại được không ngoại?

Được chớ. Con nít phụ bưng chén, sắp đũa là ông bà vui nhứt. Bưng hai tay, đi chậm chậm. Rồi đứng coi người lớn thắp nhang. Con chưa hiểu hết cũng không sao. Lớn lên đi xa, tới Tết con sẽ nhớ cái mùi nhang với mâm cơm này trước hết. Người ta ở xa mấy cũng ráng về kịp chiều ba mươi là vì vậy đó, về cho kịp bữa cơm có ông bà.


Ngày rước, ngày tiễn và món trên mâm ở đây là nếp phổ biến. Bài này không ghi văn khấn hay giờ cúng. Nhà bạn cúng ông bà sao, kể cho chúng tôi nghe.

Nguồn tham khảo (3)
  1. Lê Thư (thực hiện), 'Tết níu con người về với truyền thống' — Báo Đại biểu Nhân dân, 05/02/2024 (phỏng vấn PGS.TS Bùi Xuân Đính)
  2. Ngọc Phương, 'Nghi lễ và thực hành nghi lễ cổ truyền dịp Tết' — Báo Đại biểu Nhân dân, 27/01/2025 (giới thiệu sách của Trung Chính Quách Trọng Trà)
  3. Thái Hải, 'Mâm cỗ ngày Tết: giữ trọn nghi lễ gia tiên giữa nhịp sống hiện đại' — Báo Thanh Tra, 08/02/2026

Xem đầy đủ ở trang Nguồn tham khảo

Bài này được tự do sao chép và chia sẻ, chỉ cần ghi nguồn tetholiday.com. · Về giấy phép