phong tục · truyền thuyết · ít còn thấy
Cây nêu ngày Tết — cây tre dựng trước sân
Cây nêu là một cây tre cao dựng trước sân trong mấy ngày Tết, trên ngọn treo vài món nhỏ. Nhiều nơi dựng ngày hăm ba tháng Chạp, hạ ngày mồng Bảy tháng Giêng. Theo quan niệm dân gian, nêu giữ cho nhà yên khi ông Táo vắng. Nay ít nhà còn dựng, nhưng cây nêu lên là dấu hiệu việc đã nghỉ, Tết đã tới.
Cậu kể
Bây giờ đi hết một xóm chưa chắc gặp một cây nêu. Cậu cũng chỉ biết qua sách báo với mấy nơi người ta còn dựng, nên cậu kể theo đó, không thêm bớt.
Cây nêu là cây tre. Người ta lựa cây già, thẳng, dài năm sáu thước, để nguyên chùm lá trên ngọn rồi trồng trước sân. Trên ngọn treo gì thì mỗi nơi mỗi thứ. Nơi thì túi trầu cau, nơi thì cái chuông gió, con cá bằng đất nung, lá dứa, cành đa, mấy tờ giấy vàng bạc.
Nhiều nơi dựng nêu ngày hăm ba tháng Chạp, cùng ngày đưa ông Táo. Người xưa tin vầy. Ông Táo coi nhà đi vắng từ hăm ba tới giao thừa, nhà không ai coi, ma quỷ dễ lẻn vô. Dựng cây nêu là để nó thấy mà tránh. Có nơi còn rắc vôi bột dưới gốc, vẽ hình cây cung với mũi tên chĩa ra cổng. Đó là quan niệm dân gian, mình nghe để hiểu ông bà nghĩ gì.
Còn vì sao lại là cây nêu thì có một chuyện kể. Chuyện kể thôi nghen, không phải sử.
Thuở đó quỷ chiếm hết đất, bắt người làm thuê cho nó. Bụt thương, bày cho người trồng một cây tre thiệt cao. Bóng cây ngả tới đâu thì đất tới đó thuộc về người. Bóng tre phủ khắp, quỷ phải lui ra tận biển. Từ đó tới Tết người ta dựng cây nêu, để quỷ thấy mà nhớ chỗ nào là đất của người.
— Cậu ơi, vậy bây giờ muốn coi cây nêu thì đi đâu coi vậy cậu?
Còn mấy chỗ. Ở Huế, mỗi năm tới hăm ba tháng Chạp người ta dựng nêu trong Đại Nội, làm lại cái lễ của triều Nguyễn hồi xưa. Lễ này được làm lại từ năm 2013. Cây tre dài cỡ mười lăm thước, có lính khiêng, có nhạc lễ. Trên ngọn nêu của triều đình treo cái ấn, ý nói vua quan niêm ấn nghỉ Tết, không làm việc nữa.
Ở Bến Tre có một dòng họ Trần giữ tục này tới đời thứ bảy. Đưa ông Táo xong, mấy thanh niên khiêng cây tre vô sân, treo lên tấm vải đỏ viết lời cầu chúc, ba lá trầu, ba trái cau. Tới mồng Bảy thì hạ. Lu nước để kế cây nêu, người nhà múc rửa mặt rồi đem tưới vườn. Bà con người Tày, người Nùng cũng có cây nêu ngày Tết của mình.
Mồng Bảy hạ nêu, người ta kêu là khai hạ. Hạ nêu là hết Tết. Ai đi làm thì đi làm, ai đi xa thì lên đường.
Cậu nghĩ cái hay của cây nêu là nó nói thay người. Cây nêu dựng lên là cả xóm biết nhà này đã nghỉ việc, đã sẵn sàng đón người về. Bây giờ ít ai dựng nêu, người ta chưng cành mai, cành đào thay. Mà ý thì vẫn vậy. Có một cái gì đó dựng lên trước nhà, để người đi xa nhìn thấy là biết tới Tết rồi, về đi.
Sự tích cây nêu là truyền thuyết, có nhiều bản kể. Ngày dựng, ngày hạ và đồ treo trên ngọn mỗi nơi một khác.
Nguồn tham khảo (3)
- Nguyễn Thảo, 'Cây nêu ngày Tết được hạ vào ngày nào?' — VOV (theo VTC News), 06/02/2022
- Thùy Nhung, 'Độc đáo lễ dựng cây nêu Tết trong hoàng cung Huế' — Báo Pháp Luật Việt Nam, 28/01/2019
- 'Dòng họ 7 đời giữ tục dựng nêu' — Báo Pháp Luật TP.HCM (plo.vn)
Nhà bạn làm khác? Thấy chỗ sai?
Không có một Tết "đúng" — mỗi nhà một nếp. Gửi cho chúng tôi, chúng tôi sẽ thêm vào bài và ghi tên bạn nếu bạn muốn.
Gửi góp ýBài này được tự do sao chép và chia sẻ, chỉ cần ghi nguồn tetholiday.com. · Về giấy phép