văn hóa · có phần truyền thuyết

Nguồn gốc & ý nghĩa ngày Tết

Tết là ngày đầu năm mới tính theo âm lịch, lễ lớn nhứt trong năm của người Việt. Nó sinh ra từ nếp làm ruộng: gặt xong vụ cuối năm, tạ ơn trời đất và tổ tiên, nghỉ tay trước khi xuống đồng lại. Gốc tích còn nhiều thuyết, nhưng ý cốt lõi thì ai cũng thấy. Tết là lúc người đi xa về nhà.

Một chữ, nhiều tên

Tết là ngày đầu năm mới, tính theo âm lịch, cái lịch coi theo mặt trăng, in chữ nhỏ dưới ngày tây. Người Việt coi đây là lễ lớn nhứt trong năm. Tên gọi thì nhiều: Tết Nguyên Đán, Tết Cả, Tết Ta, Tết Âm lịch, Tết Cổ truyền. Gọi sao cũng là nó, mà nói “Tết” một chữ thôi, ai cũng hiểu.

“Nguyên Đán” là từ chữ Hán mà ra. Sách ghi “nguyên” là khởi đầu, “đán” là buổi sáng sớm. Còn chữ “Tết” là đọc trại từ chữ “tiết”, tiết trời, mùa tiết. Ghép lại, đọc đúng gốc là “Tiết Nguyên Đán”, nghĩa là buổi sáng đầu tiên của năm. Người mình đọc lâu ngày thành “Tết”, nghe gọn, nghe gần hơn.

Tết đi cùng vụ lúa

Tết có từ hồi nào thì không ai chắc hết. Người nghiên cứu còn nhiều thuyết, chưa ngã ngũ. Có một phần ai cũng gật đầu: Tết gắn với nghề làm ruộng. Ông bà xưa trồng lúa nước, gặt xong vụ cuối năm, trời cuối đông, lúa đã vô bồ, thì làm lễ tạ ơn trời đất, tạ ơn tổ tiên, rồi cầu mùa tới mưa thuận gió hoà. Nghỉ tay một chút trước khi xuống đồng lại.

Người làm ruộng xưa coi lịch theo mặt trăng, mà cũng coi tiết trời trong năm, tiết nào gieo, tiết nào gặt. Tết mở đầu tháng Giêng, cũng là mở đầu một vòng làm ruộng mới. Tết với vụ lúa đi chung với nhau từ xưa là vậy.

Nhà sử học Trần Văn Giáp cho rằng Tết Nguyên Đán ở nước mình đã có từ đầu thế kỷ thứ nhứt sau Công nguyên, tức là lâu lắm rồi. Rồi còn chuyện bánh chưng bánh dày đời vua Hùng nữa, nếu tin chuyện đó thì người Việt ăn Tết còn sớm hơn. Mà đó là truyền thuyết, chuyện kể, không phải sử sách chắc chắn. Chúng tôi kể để bạn biết người ta nghĩ sao, chứ cái nào đúng thì chưa ai dám nói.

Vì sao Tết lớn hơn mọi lễ khác

Vì Tết không chỉ là đổi một con số trên lịch. Theo quan niệm xưa của người Việt, lúc năm cũ sang năm mới là lúc trời đất giao hoà, con người gần với thần linh hơn ngày thường. Người ta cũng coi đó là ngày làm mới: cái gì không may của năm cũ thì gác lại, cái gì mong thì gửi vô năm tới cho an lành.

Và cái lớn nhứt, với nhiều nhà, là đây. Tết là ngày về. Con cháu đi làm ăn xa, bận cách mấy cũng ráng về, ngồi chung một mâm, thắp chung một nén nhang cho ông bà. Cả năm nhà thưa người. Chỉ mấy ngày đó là nhà đầy lại.

Ngoại hay nói: người đi xa đếm ngày về, người ở nhà đếm ngày đợi, hai bên đếm chung một tờ lịch.

Tết là gì? Tết là lúc ai đi xa cũng về nhà.


Nguồn gốc Tết còn nhiều thuyết; chuyện bánh chưng bánh dày là truyền thuyết. Nhà bạn hiểu Tết là gì — kể cho chúng tôi nghe.

Nguồn tham khảo (3)
  1. Trần Văn Giáp (nhà sử học) — dẫn qua Wikipedia tiếng Việt & Cổng TT Chính phủ
  2. Cổng thông tin điện tử Chính phủ (xaydungchinhsach.chinhphu.vn)
  3. Hồng Minh, 'Nguồn gốc Tết Nguyên đán ở Việt Nam trong mắt nhà sử học' — Báo Pháp Luật Việt Nam, 01/02/2022 (giới thiệu bản thảo 1963 của Trần Văn Giáp, Phông Nhà sử học Trần Văn Giáp, Trung tâm Lưu trữ quốc gia III)

Xem đầy đủ ở trang Nguồn tham khảo

Bài này được tự do sao chép và chia sẻ, chỉ cần ghi nguồn tetholiday.com. · Về giấy phép