phong tục · theo vùng
Tảo mộ cuối năm — mời ông bà về ăn Tết
Trong bài này
Trong tháng Chạp, trước chiều ba mươi, con cháu ra mộ ông bà dọn cỏ, sửa mộ, thắp nhang, rồi mời ông bà về ăn Tết với nhà mình. Ngoài Bắc gọi là tảo mộ cuối năm, trong Trung, trong Nam gọi là chạp mả, cùng một việc. Người đi xa ráng về trước Tết mấy ngày cũng vì buổi này.
Ba kể
Xách bó nhang với cái cuốc nhỏ theo ba. Mình ra mộ ông bà. Đi sớm cho mát, làm xong rồi về.
— Ba ơi, Tết chưa tới mà sao mình đi thăm mộ sớm vậy ba?
Vì Tết là ông bà về ăn Tết với nhà mình, mà muốn ông bà về thì phải ra mời. Người ta đi trong tháng Chạp, nhà sớm nhà trễ, miễn kịp trước chiều ba mươi. Ai đi làm xa cũng ráng về trước Tết mấy ngày là vì cái này đó con. Về đúng ba mươi thì trễ buổi chạp mả rồi.
Phải xong trước chiều ba mươi, vì chiều đó ở nhà thắp nhang cúng rước ông bà, rồi tối tới giao thừa. Mộ dọn xong, mời xong, rồi mới về nhà đón.
Tới rồi đó. Dọn cỏ trước. Con nhổ mấy bụi cỏ quanh chân mộ, ba cuốc chỗ đất sụp. Mộ tróc vôi thì quét lại, nứt thì đắp. Xong thì thắp nhang. Rồi đứng đó kể chuyện năm nay cho ông bà nghe, nhà thêm đứa cháu, ai đi học xa, ai đổi việc. Kể như kể cho người ở nhà. Rồi mời ông bà về ăn Tết. Vậy thôi. Nhà nào bày thêm gì thì tuỳ nhà đó.
Người ta hay nói sống cái nhà, chết cái mồ. Nhà mình dọn trước Tết thì mộ ông bà cũng dọn trước Tết, chung một lẽ.
Mộ nào là ai, ba chỉ con một lần, con nhớ. Ba dẫn con đi là để con biết chỗ này. Sau này con dẫn con của con.
— Bạn con nói nhà nó gọi là đi “tảo mộ”, mà ba kêu là “chạp mả”, là hai việc khác nhau hả ba?
Cũng một việc đó con. Ngoài Bắc người ta nói tảo mộ cuối năm, tảo là quét, mộ là mả. Trong Trung với trong Nam gọi chạp mả, đi chạp mả. Chạp là tên tháng mười hai âm lịch. Chạp mả là ra thăm mả trong tháng Chạp. Trong Nam có chỗ còn kêu là đi giẫy mả, giẫy là giẫy cỏ. Ba tên, một việc. Gọi gì cũng được, miễn đi.
Người nghiên cứu cũng nói chạp mả là dịp dạy con cháu biết gốc gác mình. Bữa nay ra đây con sẽ gặp mấy người bà con cả năm không thấy mặt. Họ cũng về trước Tết vì buổi này. Chào hỏi cho đàng hoàng. Mộ ông bà là chỗ cả họ gặp nhau một lần trong năm.
— Ba ơi, mời ông bà về mà ông bà đi xe gì về hả ba?
Ông bà không đi xe. Theo quan niệm dân gian, mình ra đây mời, chiều ba mươi ở nhà thắp nhang rước, là ông bà có mặt trong nhà suốt mấy ngày Tết, trên bàn thờ, nhìn con cháu ăn cơm. Hết Tết lại có lễ đưa ông bà đi. Chuyện đó để bữa khác ba kể.
Tết đông là vậy, người đi xa về, người ở nhà đợi, cộng thêm ông bà. Thiếu ông bà là thiếu một phần nhà.
Ông bà có nghe không, ba không bàn. Mời là việc của mình.
— Trên ti-vi con thấy Thanh Minh người ta cũng ra mộ, khác bữa nay chỗ nào ba?
Thanh Minh là tảo mộ mùa xuân, sau Tết, tháng Ba âm lịch. Cũng ra mộ, cũng thắp nhang. Khác ở chỗ cuối năm là ra mời ông bà về, còn Thanh Minh là ra thăm. Bữa đó tới rồi ba kể tiếp.
Nhổ xong bụi cỏ đó chưa? Thắp nhang đi. Kể ông bà nghe năm nay con lên lớp mấy.
Mốc tháng Chạp và việc làm ở mộ là nếp phổ biến ghi từ báo chí, nhà bạn có thể khác — nhà bạn đi chạp mả ngày nào, kể cho chúng tôi nghe.
Nguồn tham khảo (4)
- 'Ý nghĩa của tục lệ tảo mộ ngày cận Tết đối với người Việt' — Báo Lào Cai (dẫn NGƯT Lê Đức Hân)
- 'Tảo mộ cuối năm, rước gia tiên về ăn Tết, nét đẹp văn hóa của người Việt' — Giáo dục Việt Nam
- 'Vì sao tháng 12 âm lịch được gọi là tháng Chạp' — VietNamNet (dẫn GS Nguyễn Tài Cẩn, PGS.TS Đỗ Thị Hòa Hới)
- 'Tảo mộ ngày giáp Tết' — SGGP
Nhà bạn làm khác? Thấy chỗ sai?
Không có một Tết "đúng" — mỗi nhà một nếp. Gửi cho chúng tôi, chúng tôi sẽ thêm vào bài và ghi tên bạn nếu bạn muốn.
Gửi góp ýBài này được tự do sao chép và chia sẻ, chỉ cần ghi nguồn tetholiday.com. · Về giấy phép