ẩm thực · giới thiệu
Mứt Tết & khay bánh
Sáng mồng Một, khách bước vô nhà là có khay mứt bên tách trà nóng. Mứt là trái cây hay củ sên với đường cho khô, làm trước Tết mấy bữa vẫn còn nguyên. Khay mứt là lời chào của gia chủ, lời chúc một năm ngọt ngào. Ngoài Bắc chuộng mứt gừng, mứt sen, ô mai, miền Trung có bánh thuẫn, trong Nam nổi nhứt là mứt dừa, mứt me.
Má kể
Con đứng xa cái chảo chút nghen, đường nóng văng. Má sên mứt, con ngồi đó lau cái khay giùm má, lau từng ngăn. Khay này sáng mồng Một là nó ra bàn trước nhứt, khách bước vô là thấy nó bên tách trà. Chưa kịp nói gì đã có cái ngọt để mời. Người ta coi khay mứt là lời chào của nhà mình, lời chúc một năm ngọt ngào. Con bưng khay ra mời khách là con đang nói lời chúc đầu năm thay cả nhà đó, nghen.
Má đảo đều tay đây, con nhìn cho biết. Mứt là trái cây hay củ sên với đường cho tới khi khô. Đường làm ngọt, mà đường cũng giữ cho mứt để được lâu, nên làm trước Tết cả mấy bữa cũng không sao, Tết tới còn nguyên. Hồi chưa có tủ lạnh, cái gì để được qua mấy ngày Tết là quý.
Khay có mấy ngăn thì bỏ mấy thứ, con coi. Dừa, gừng, bí, hạt sen, quất, đậu phộng. Người ta gán cho từng loại một ý, chuyện dân gian truyền nhau thôi chứ không phải sách nào ghi. Mứt dừa là sum vầy. Mứt gừng là ấm áp. Mứt bí là sức khoẻ. Hạt sen là con cháu đầy nhà. Quất là thịnh vượng. Đậu phộng, ngoài Bắc kêu là lạc, người ta gọi là hạt trường thọ. Đủ quất, gừng, dừa, lạc là đủ chua, cay, ngọt, bùi. Má thấy nói vậy cũng hay, một khay nhỏ mà có đủ vị, giống một năm.
— Má ơi, khay nhà bạn con có ô mai nữa đó má.
Ừ, mỗi nhà mỗi khác. Ngoài Bắc chuộng vị nồng ấm, mứt gừng, mứt sen, ô mai, sấu. Miền Trung có bánh thuẫn, mứt gừng. Trong Nam xứ dừa nên mứt dừa nổi nhứt, thêm mứt me. Má làm theo cái má quen. Nhà bạn con bày khác, không sao hết, khay nào cũng là chỗ người ta ngồi lại với nhau đầu xuân.
Rồi, mẻ này được rồi, con bưng cái khay lại đây. Má gắp, con xếp, xếp cho đều ngăn. Sên mứt thì để bữa khác má chỉ, chảo đường nóng lắm. Năm nay con là đứa bưng khay. Ai cũng từng là đứa nhỏ bưng khay mứt, rồi lớn lên mới thành người ngồi sên mứt.
Ý nghĩa từng loại mứt là chuyện dân gian truyền nhau; khay ba miền là nét phổ biến, nhà bạn có thể khác. Khay nhà bạn có gì, kể cho chúng tôi nghe.
Nguồn tham khảo (4)
- Hồng Lam, MoMo blog, INCA (ý nghĩa khay mứt & các loại mứt) — mang tính biểu tượng dân gian
- Nguyên Vy (tổng hợp), 'Bí mật khay mứt Tết của người Việt' — Tạp chí Công Thương, 11/02/2021 (ý nghĩa từng loại mứt; quất, gừng, dừa, lạc là chua, cay, ngọt, bùi)
- Đậu Dung, 'Tết Giáp Thìn vi vu bánh mứt xôi chè các vùng miền, thấy mà mê' — Tuổi Trẻ, 11/02/2024 (nghệ nhân bánh dân gian Hiền Minh: Bắc và Trung đa số có mứt gừng, Bắc thêm mứt bí, hạt sen, ô mai; Trung có bánh thuẫn; Nam mứt dừa)
- 'Trọn vị mứt Tết miền Nam' — Znews/Tri Thức (theo Depplus), 10/02/2015 (mứt dừa, mứt me đãi khách đầu năm)
Nhà bạn làm khác? Thấy chỗ sai?
Không có một Tết "đúng" — mỗi nhà một nếp. Gửi cho chúng tôi, chúng tôi sẽ thêm vào bài và ghi tên bạn nếu bạn muốn.
Gửi góp ýBài này được tự do sao chép và chia sẻ, chỉ cần ghi nguồn tetholiday.com. · Về giấy phép