ẩm thực · công thức · có phần truyền thuyết
Bánh chưng
Đêm hăm tám, hăm chín tháng Chạp, nhiều nhà ngoài Bắc gói bánh chưng, bánh vuông bọc lá dong, trong là nếp, đậu xanh, thịt ba chỉ, luộc suốt đêm. Truyền thuyết Lang Liêu gọi bánh vuông là tượng đất. Lá bọc nhân như cha mẹ đùm bọc con, cái bánh là lời cảm ơn đất trời, ông bà, hạt lúa. Từ miền Trung trở vào, người ta gói bánh tét đòn dài.
Má kể
Con rửa lá giùm má nghen, rửa hai mặt, rồi lau cho khô. Má ngâm nếp từ sớm rồi, đậu cũng ngâm rồi, thịt ướp xong để đó. Nhà mình năm nào tới bữa này cũng vậy, ai cũng có một việc, mà việc nào cũng vui. Với má, Tết chưa thiệt là Tết cho tới khi nồi bánh sôi lục bục suốt đêm cuối năm.
Rửa đi, má kể chuyện cái bánh này cho nghe. Chuyện này là truyền thuyết, con nghe cho biết, chứ không ai dám nói là có thiệt nghen.
Sách xưa chép, cuốn Lĩnh Nam chích quái, hồi thế kỷ 14, rằng vua Hùng có người con tên Lang Liêu. Lang Liêu lấy gạo nếp làm ra hai thứ bánh dâng vua cha. Bánh chưng vuông là tượng đất, bánh giầy tròn là tượng trời. Vua ưng, truyền ngôi cho ông. Người ta nói lá xanh bọc lấy nhân bên trong giống như cha mẹ đùm bọc con cái. Mà cái bánh cũng là lời cảm ơn, cảm ơn đất trời, cảm ơn ông bà, cảm ơn hạt lúa nuôi mình. Má nghe vậy, thấy gói bánh mà nhớ tới cha mẹ mình cũng phải.
Rửa tới đâu rồi? Lá đó chưa sạch, coi lại mặt sau. Đồ gói bánh không nhiều đâu con, con thấy má đi chợ về có mấy thứ thôi đó. Gạo nếp, đậu xanh đã đãi vỏ, thịt ba chỉ, lá dong, lạt, rồi muối với tiêu. Lạt là sợi dây chẻ từ tre bánh tẻ, tre không non không già. Chừng đó gói được bốn, năm, sáu cái, tuỳ gói lớn nhỏ.
— Má ơi, cho con gói thử một cái.
Được, mà má kể cách nhà mình hay làm thôi, nhà khác làm khác, con đừng cãi với ai.
Nếp với đậu ngâm trước, thịt ướp muối tiêu, mấy cái đó má làm rồi. Lá rửa sạch, lau khô, xếp lá, việc của con đó. Đừng, lá này xếp ngược, lật lại. Rồi xếp lớp, gạo, đậu, thịt, đậu, gạo. Người ta có câu “đậu trong gạo, gạo trong lá” cho dễ nhớ. Gói cho vuông, buộc lạt cho chắc tay. Rồi, được rồi đó, hơi lệch mà không sao, cái đầu ai cũng vậy. Sau đó là nồi, luộc nhiều giờ liền, nước cạn thì châm thêm, cạn nữa châm nữa. Vớt ra, ép cho ráo nước, bánh mới chắc, mới để được lâu.
Tối nay con canh nồi với má một chặp nghen. Canh nồi cực mà má thích nhứt, vì lúc đó cả nhà mới ngồi lại với nhau. Ai cũng bận cả ngày, tới khuya ngồi quanh cái nồi mới có chuyện mà nói. Nồi bánh là cái cớ để thức.
Cái bánh hồi nãy con gói, cầm lên coi lại. Vuông vậy là bánh chưng, ngoài Bắc người ta gói vuông, bọc lá dong. Từ miền Trung trở vào trong Nam thì chuộng bánh tét, gói thành đòn dài, tròn. Nếp, đậu, thịt cũng gần y vậy, chỉ khác cái hình. Vuông hay dài cũng là bánh Tết, không có cái nào đúng hơn cái nào. Mỗi nhà mỗi nếp, con nhớ vậy.
Bánh chưng người ta hay ăn với dưa hành. Rồi còn nhiều kiểu nữa, bánh chưng gấc màu đỏ, bánh chưng chay không thịt, bánh chưng đen của bà con vùng cao. Má chưa làm hết mấy kiểu đó, nghe người ta kể thôi.
Thôi, lá còn lại lau cho khô hết đi con. Đem ra đây má xếp tiếp.
Chuyện Lang Liêu là truyền thuyết. Cách gói là một cách làm phổ thông, nhà bạn có thể khác — nhà bạn gói sao, kể cho chúng tôi nghe.
Nguồn tham khảo (3)
- Hội Di sản Văn hóa Việt Nam (sự tích bánh chưng bánh dày)
- 'Lĩnh Nam chích quái' (khuyết danh, thế kỷ 14), truyện bánh chưng — bản dịch tiếng Anh của Eric Henry, 'Plucked-up Tales: Ancient Vietnamese Narratives', Rising Asia Journal, tập 6 số 2, 2026
- Đỗ Tuấn, 'Cách làm bánh chưng ngày Tết của nhóm bạn 9X Nha Trang' — Znews, 01/02/2019
Nhà bạn làm khác? Thấy chỗ sai?
Không có một Tết "đúng" — mỗi nhà một nếp. Gửi cho chúng tôi, chúng tôi sẽ thêm vào bài và ghi tên bạn nếu bạn muốn.
Gửi góp ýBài này được tự do sao chép và chia sẻ, chỉ cần ghi nguồn tetholiday.com. · Về giấy phép