ẩm thực · công thức · nguồn gốc còn nhiều thuyết

Bánh tét

Đêm giao thừa, nhiều nhà từ miền Trung trở vào trong Nam nấu nồi bánh tét, đòn bánh dài bọc lá chuối, trong là nếp, đậu xanh, thịt ba chỉ, lận tròn bằng tay. Nguồn gốc còn nhiều thuyết, chữ “tét” có hai cách giải. Ý gửi trong đòn bánh là lá bọc nhân như mẹ bọc con, mong nhà sum họp, đủ đầy, cảm ơn một mùa lúa.

Má kể

Con đem mớ lá chuối ra đây lau giùm má, lau nhẹ tay, lá chuối dễ rách. Nếp má ngâm từ sáng, đậu đãi rồi, thịt ướp để sẵn. Má bận thiệt, mà bận kiểu này má chịu, ai cũng có việc, việc nào cũng dính tới Tết.

Lau tới đâu xếp tới đó. Bánh này là anh em với bánh chưng đó con. Bánh chưng ngoài Bắc má kể ở bài kia rồi, vuông, bọc lá dong. Còn từ miền Trung trở vô trong Nam thì người ta gói bánh tét, cũng nếp, cũng đậu xanh, cũng thịt ba chỉ, mà gói thành một đòn dài, tròn, bọc bằng lá chuối chứ không phải lá dong. Ruột gần y nhau, khác cái vỏ với cái hình.

Còn chữ “tét” thì có hai cách giải. Một là lúc ăn người ta lấy sợi dây khoanh quanh đòn bánh, kéo một cái là “tét” ra từng khoanh. Hai là “bánh Tết” nói lâu ngày đọc trại thành “bánh tét”. Má không dám nói cách nào đúng.

— Má ơi, bạn con nói bánh tét là do ông vua nào đó nghĩ ra.

Nhẹ tay, rách rồi kìa, lấy lá khác. Cái này chưa ai biết chắc đâu con, má nói trước cho con khỏi đi cãi với bạn.

Chuyện ông vua là chuyện người ta kể truyền miệng, con nghe cho biết. Còn giáo sư Trần Quốc Vượng thì nói rất có thể đòn bánh tét là do người Việt mình với người Chăm sống gần nhau, ảnh hưởng qua lại mà có. Ông cũng chỉ nói là rất có thể, đó mới là giả thuyết, chưa được xác định chắc.

Mà dù ai nghĩ ra, cái ý người ta gửi trong đòn bánh thì nghe giống nhau. Lớp lá bọc lấy nhân bên trong như mẹ bọc con, gói bánh là mong nhà sum họp, đủ đầy, và cảm ơn một mùa lúa đã nuôi mình. Má nghe vậy, thấy ngồi gói bánh mà nhớ tới cha mẹ mình cũng phải.

Lá lau xong rồi thì lại đây, má trải lá, con bỏ nếp. Má kể cách người ta hay làm thôi nghen, nhà khác làm khác, con đừng đem về đọ.

Nếp, đậu xanh, thịt ba chỉ, nêm gia vị. Trải lá chuối, bỏ nếp, bỏ đậu, bỏ thịt vô, rồi cuộn lá lại thành một đòn dài, buộc lạt. Trong Nam người ta thường lận đòn bánh cho tròn bằng tay, không có khuôn, con coi tay má nè. Giữ đầu kia cho má cột. Rồi, được rồi đó. Gói xong bỏ vô nồi, nấu đêm giao thừa.

Tới chừng ăn thì cắt ra, hay “tét” ra, từng khoanh, dọn với củ kiệu, dưa chua, thịt kho tàu. Khoanh bánh tròn, miếng kiệu trắng, là thấy Tết trong Nam rồi đó.

— Má ơi, tối nay cho con canh nồi với.

Được, mà canh nồi là canh thiệt, không phải ngồi chơi nghen. Nồi bánh nấu lâu, nước cạn là phải châm. Nhưng má nói thiệt, trong hết thảy việc Tết, má thích canh nồi nhứt. Cả năm ai cũng bận, tới đêm cuối năm cả nhà mới ngồi lại quanh một cái nồi, có chuyện gì cũng kể ra được. Đứa nào ở xa về trễ, chỉ cần về kịp lúc nồi còn sôi là coi như kịp Tết.

Con giữ lá, má bỏ nếp. Má gói kiểu thường thôi, chứ bánh tét có nhiều kiểu lắm con. Bánh tét lá cẩm màu tím là của Cần Thơ. Rồi còn bánh tét chuối ngọt, bánh tét ngũ sắc năm màu, bánh tét bắp, bánh tét chay không thịt. Má chưa gói hết mấy kiểu đó, nghe người ta kể thôi.

Mà con nhớ cho má cái này. Ngoài Bắc gói bánh chưng vuông, trong Trung trong Nam gói bánh tét đòn, nhà nào gói bánh gì cũng là Tết. Không có bánh nào Tết hơn bánh nào.

Thôi, đưa má lá kế. Đòn nữa, con bỏ nếp.


Chuyện giao lưu Việt, Chăm là giả thuyết. Cách gói là một cách làm phổ thông, nhà bạn có thể khác — nhà bạn gói bánh gì, kể cho chúng tôi nghe.

Nguồn tham khảo (2)
  1. Wikipedia tiếng Việt & tiếng Anh (mục Bánh tét)
  2. Kiều Maily, 'Bánh tét Chăm thoáng hương trong ngày Tết Việt' (dẫn GS Trần Quốc Vượng) — Tuổi Trẻ, 16/12/2022

Xem đầy đủ ở trang Nguồn tham khảo

Bài này được tự do sao chép và chia sẻ, chỉ cần ghi nguồn tetholiday.com. · Về giấy phép