biểu tượng · có yếu tố vùng miền

Mâm ngũ quả

Cuối năm, nhà nào cũng bày một mâm trái cây dâng ông bà, gọi là mâm ngũ quả. Ngũ là năm, gắn với ngũ hành, mỗi trái gửi một lời chúc qua tên, màu, dáng của nó. Ngoài Bắc trọng đủ năm màu với nải chuối xanh làm nền, trong Nam chơi chữ “cầu sung vừa đủ xài”, miền Trung có gì cúng nấy.

Má kể

Con rửa giùm má mấy trái này, để ráo rồi đem lại đây. Năm nào cũng vậy, lau bàn thờ xong là tới mâm trái cây. Má xếp, con đưa. Mấy đứa ở xa gọi về, thế nào cũng hỏi “mâm năm nay có gì”, bởi vậy má muốn mâm phải đẹp, cho tụi nó nhìn qua điện thoại cũng thấy nhà.

Đếm thử coi mấy trái. Hơn năm, mà người ta vẫn kêu là ngũ quả. Ngũ là năm. Hồi xưa người ta bày năm loại trái dâng lên ông bà ngày Tết, nên gọi mâm ngũ quả. Người ta tin số năm gắn với ngũ hành, năm thứ làm nên trời đất. Mỗi trái gửi một lời chúc, qua cái tên, cái màu, cái dáng của nó.

Còn nay thì mâm có bảy, tám loại cũng có, người ta vẫn kêu là ngũ quả. Cái tên ở lại, số trái thì tuỳ nhà, tuỳ chợ năm đó có gì.

Má kể kiểu trong Nam trước, rồi kể mấy nhà ngoài kia sau, nghen. Trong Nam người ta hay bày mãng cầu, sung, dừa, đu đủ, xoài. Con cầm từng trái lên đọc nhanh thử coi, cầu, sung, vừa, đủ, xài. “Cầu sung vừa đủ xài”, là mong một năm vừa đủ, không thiếu. Chơi chữ đó con, người ta chơi chữ cho vui mà cũng để nhớ. Thêm trái dưa hấu, vỏ xanh ruột đỏ, người ta nói nó tượng cho sự tròn đầy.

Mà cũng vì chơi chữ nên trong Nam nhiều nhà không bày vài trái. Chuối, vì nghe như “chúi nhủi”. Cam với quýt, vì có câu “quýt làm cam chịu”. Lê, vì nghe ra “lê lết”. Không phải trái đó xấu, chỉ là cái tên nghe không vui tai ngày đầu năm.

— Má ơi, trên ti-vi con thấy nhà người ta bày cả nải chuối.

Đó, mỗi nơi một kiểu. Ngoài Bắc người ta trọng thuyết ngũ hành, cho đủ năm màu. Nải chuối xanh để dưới cùng làm nền, mấy ngón chuối ôm lấy mấy trái khác, người ta nói là ôm bọc, sum vầy. Ở giữa đặt trái bưởi hoặc trái phật thủ, cái trái nhìn như bàn tay chụm lại, nói là phúc lộc. Rồi thêm đào, hồng, quýt cho đủ màu. Với người Bắc, cam quýt lại là trái may mắn. Trái mà trong Nam người ta tránh thì ngoài đó người ta mua cho bằng được.

Ở miền Trung thì đất cằn, ít trái, người ta bày giản dị, “có gì cúng nấy”, thành tâm là chính. Thường thấy thanh long, chuối, dưa hấu, mãng cầu, trái thơm. Người ta nói mâm miền Trung nằm giữa, lấy chút của Bắc, chút của Nam.

Nhà nào bày sao cũng là mâm của nhà đó. Không có mâm nào đúng hơn mâm nào đâu con.

Rồi, giờ xếp. Trái nặng để dưới, trái nhẹ để trên, cho khỏi đổ, cái đó không phải tục, là má sợ lăn. Đưa má trái dừa trước. Rồi đu đủ, xoài kê hai bên. Mãng cầu để chỗ nào nó ngồi được. Đừng, chỗ đó nó lăn, dời qua bên này. Sung thì rải sau cùng, chèn mấy chỗ hở.

Xong rồi con đứng lui ra coi giùm má, lệch bên nào nói má sửa. Mai mốt mấy anh chị con về, mâm còn nguyên đó cho tụi nó coi.


Ý nghĩa từng trái là điều người ta tin và chơi chữ, không phải lời khuyên. Cách bày ba miền là nếp phổ biến, nhà bạn có thể khác — nhà bạn bày sao, kể cho chúng tôi nghe.

Nguồn tham khảo (3)
  1. Bibo Mart, Tạp chí Thủy sản VN, KhoaHoc.tv, Bách Hóa Xanh (mâm ngũ quả ba miền)
  2. 'Một mâm ngũ quả đúng phải có đủ 5 màu của ngũ hành' (dẫn TS Trần Long, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG TP.HCM) — Pháp Luật TP.HCM
  3. 'Vì sao lại có mâm ngũ quả?' (dẫn nhà nghiên cứu Huỳnh Ngọc Trảng) — VnExpress, 28/12/2009

Xem đầy đủ ở trang Nguồn tham khảo

Bài này được tự do sao chép và chia sẻ, chỉ cần ghi nguồn tetholiday.com. · Về giấy phép