biểu tượng · có yếu tố vùng miền
Hoa mai & hoa đào
Trong bài này
Trong bài này
Gần Tết, ngoài Bắc cắm đào, trong Nam chưng mai, trước hết vì khí hậu, đào ưa lạnh, mai cần ấm từ miền Trung trở vào. Theo quan niệm dân gian, sắc hồng của đào là sinh sôi, an khang, sắc vàng của mai là sung túc, tài lộc. Nhà chưng gì cũng là Tết, không nhà nào chưng “đúng” hơn nhà nào.
Cậu kể
Bên này cậu đi chợ, thấy người ta bày hoa đủ màu mà không có cái màu nào làm cậu đứng lại. Về nhà mở điện thoại, thấy hình má gửi một cành đào cắm trong góc nhà, hay một chậu mai lác đác nụ ngoài sân, là biết Tết tới rồi, dù bên này ngoài đường chẳng ai hay. Năm nào cậu cũng ráng kiếm một nhánh gì đó cắm cho có, cho đỡ nhớ. Mà nhớ cái gì, con biết không? Nhớ cái màu.
— Cậu ơi, con coi ti-vi thấy ngoài Bắc người ta cắm đào, trong Nam lại chưng mai, sao không chưng chung một thứ vậy cậu?
Nói gọn là tại ông trời, con. Hoa đào ưa lạnh, mùa đông ngoài Bắc rét là nó chịu. Mai vàng thì ngược lại, từ miền Trung trở vô, ngang Huế, ngang Bình Định, rồi xuống tới trong Nam, trời ấm nó mới nở. Người ta còn nói thêm một lý do nữa, hồi xưa đường sá chưa như bây giờ, hoa xứ nào thì người xứ đó chưng, chở từ Bắc vô Nam hay từ Nam ra Bắc không dễ. Lâu ngày thành nếp, ngoài Bắc thấy đào là thấy Tết, trong Nam thấy mai vàng là thấy Tết. Ngoài Bắc còn chuộng thêm cây quất trĩu quả nữa, người ta xem đó là hình ảnh của bội thu, sung túc.
Nhà chưng gì cũng là Tết hết, con. Không có nhà nào chưng “đúng” hơn nhà nào.
— Mà cành đào con thấy khô queo, chắc là cây sắp chết rồi hả cậu?
Chưa chết đâu con. Con để ý cành đào coi, cành khẳng khiu, trông như khô, mà nụ chi chít. Người ta nhìn vô đó thấy sức sống còn giấu bên trong, chờ ấm là bung ra. Theo quan niệm dân gian, màu hồng đỏ của đào là màu của sinh sôi. Người ta còn tin sắc đó xua được tà khí, đem bình an vô nhà. Cậu không rành chuyện tà khí, mà màu hồng đó giữa trời rét thì đúng là ấm thiệt.
Nhắc đào ngoài Bắc là người ta nhắc đào Nhật Tân, ở Hà Nội, cái tên quen mỗi mùa xuân.
Còn mai thì cũng hên không kém. Mai được xem là biểu tượng của phú quý, tài lộc. Mà mai còn có một chỗ đứng khác nữa, nó nằm trong bộ “tứ quý” tùng – cúc – trúc – mai, bốn loài cây người xưa dùng để nói về khí phách người quân tử, thẳng, chịu được lạnh, không ồn ào. Cho nên cây mai vừa là hoa Tết vừa là một kiểu nhân cách, nghe cũng oai phải không con.
— Con thấy người ta lặt trụi lá cây mai hết luôn, tội cây quá đó cậu!
Không tội đâu con. Trong Nam có một việc mà cậu nhớ nhứt mỗi lần gần Tết, lặt lá mai. Khoảng rằm tháng Chạp, người ta lặt sạch lá trên cây để cây dồn sức ra nụ, canh cho hoa nở đúng sáng mùng Một. Nở trúng bữa đó thì người ta tin là điềm may cho cả năm. Con ở nhà mà có ông bà lặt lá mai thì xin phụ một tay, cái đó bên này cậu không có mà làm.
Nhắc mai thì nhắc An Nhơn, ở Bình Định, người ta gọi đó là một “thủ phủ” mai vàng, cả vùng trồng mai.
— Vậy đào với mai, cái nào Tết hơn hả cậu?
Câu này cậu không trả lời được. Theo quan niệm dân gian, sắc vàng của mai là ước vọng sung túc, sắc hồng của đào là lời chúc an khang. Mỗi vùng một hoa, mà hoa nào cũng là Tết. Cậu ở bên này, thấy hình nào má gửi cũng muốn về.
Màu hoa mang nghĩa gì là quan niệm dân gian; đào Bắc mai Nam là nếp phổ biến theo vùng, nhà bạn có thể khác — nhà bạn chưng gì, kể cho chúng tôi nghe.
Nguồn tham khảo (2)
- Sách '100 điều nên biết về phong tục Việt Nam' — dẫn qua Hà Nội Online, Báo Hải Phòng
- Nguyễn Minh Hải, 'Tết đâu chỉ mai Nam đào Bắc' — Sài Gòn Giải Phóng, 22/01/2023
Nhà bạn làm khác? Thấy chỗ sai?
Không có một Tết "đúng" — mỗi nhà một nếp. Gửi cho chúng tôi, chúng tôi sẽ thêm vào bài và ghi tên bạn nếu bạn muốn.
Gửi góp ýBài này được tự do sao chép và chia sẻ, chỉ cần ghi nguồn tetholiday.com. · Về giấy phép